Giáo Trình Chăm Sóc Sức Khỏe Tâm Thần

trạng thái tâm thần hoàn toàn thoải mái thì cần phải có chất lượng nuôi sống tốt, có

được sự cân bằng và hoà hợp giữa các cá nhân, môi trường xung quanh và môi

trường xã hội. Như vậy, thực chất sức khoẻ tâm thần ở cộng đồng là:

1. Một cuộc sống thật sự thoải mái.

Bạn đang xem: Giáo trình chăm sóc sức khỏe tâm thần

2. Đạt được niềm tin vào giá trị bản thân, vào phẩm chất và giá trị của người

khác.

Xem thêm: Ra Mồ Hôi Nhiều Là Bị Bệnh Gì Khi Đổ Mồ Hôi Quá Nhiều? Làm Gì Khi Đổ Mồ Hôi Quá Nhiều

3. Có khả năng ứng xử bằng cảm xúc, hành vi hợp lý trước mọi tình huống.

4. Có khả năng tạo dựng, duy trì và phát triển thoả đáng các mối quan hệ.4

5. Có khả năng tự hàn gắn để duy trì cân bằng khi có các sự cố gây mất thăng

bằng, căng thẳng (Tổ chức y tế thế giới. Geneva - 1998).

Vậy là chăm sóc bảo vệ sức khoẻ tâm thần cho mọi người là một mục tiêu rất

cụ thể, mang tính xã hội, nhưng cũng rất cao, rất lý tưởng và phải phấn đấu liên

tục để tiến dần từng bước, cuối cùng đạt được mục tiêu “Nâng cao chất lượng cuộc

sống” của con người Việt Nam


*

Phụ giúp bác sĩ thăm khám người bệnh. C. Lấy bệnh phẩm làm các xét nghiệm. D. Đưa người bệnh đi làm các X quang, EGG. ĐÁP ÁN 1.A 2.B 3.A 4.A 5.B 6.B 7.D 8.C 9.B 10.B. 58 CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH RỐI LOẠN TÂM THẦN MỤC TIÊU HỌC TẬP 1. Trình bày được nhận định tình trạng bệnh nhân rối loạn tâm tâm thần cấp và mãn tính. 2. Mô tả được cách hướng dẫn người nhà bệnh nhân quản lý bệnh nhân rối loạn tâm thần tại nhà. 3. Thực hiện được chế độ chăm sóc, chế độ thuốc men và tư vấn cho bệnh nhân và gia đình bệnh nhân. NỘI DUNG Rối loạn tâm thần là loạn năng trong khả năng tư duy và xử lý thông tin. Người bị loạn tâm thần không có khả năng nhận thức, ghi nhớ, xử lý, hồi tưởng, hoặc tác động lên thông tin, một cách mạch lạc, theo một phương cách được nhất trí chấp nhận. Có sự giảm khả năng chủ ý huy động, di chuyển, duy trì và hướng sự chú ý. Một đặc điểm quan trọng của trạng thái loạn tâm thần là bệnh nhân không thể xếp loại ưu tiên các kích thích. Khả năng tác động lên hiện thực không thể tiên đoán được và bị giảm bởi vì bệnh nhân không thể phân biệt các kích thích nội tại với ngoại tại. 1. Nhận định tình trạng bệnh nhân rối loạn tâm tâm thần cấp - Bệnh nhân nghe thấy các tiếng nói bất thường, có các ảo giác (các cảm giác sai hoặc tưởng tượng, ví dụ: nghe thấy tiếng nói khi không có ai ở xung quanh). - Bệnh nhân có các biểu hiện hoang tưởng: bệnh nhân có các ý tưởng hoàn toàn sai lầm mà những người khác cùng nhóm xã hội với họ không có suy nghĩ như vậy. Ví dụ: bệnh nhân tin tưởng rằng họ đang bị hàng xóm đầu độc, họ đang nhận được các thông điệp từ tivi hoặc đang bị quan sát theo dõi bởi người khác bằng những phương tiện đặc biệt. - Các điều bệnh nhân tin hay sợ hãi kỳ dị. - Lú lẫn, bất an, bồn chồn. - Bệnh nhân có thể bị kích động hay có các hành vi kỳ dị. - Ngôn ngữ lộn xộn, phân liệt hay ngôn ngữ kỳ lạ. - Các trạng thái cảm xúc cực đoan và không ổn định. - Các gia đình có thể đưa bệnh nhân đến khám vì các thay đổi trong hành vi của bệnh nhân, bao gồm các hành vi kỳ lạ hoặc biểu hiện hoảng hốt, sợ hãi (tách biệt với mọi người, đa nghi hăm dọa với người khác ). * Nếu các triệu chứng loạn thần tái diễn hay mãn tính → rối loạn loạn thần mãn tính. * Nếu các triệu chứng hưng cảm chiếm ưu thế (tăng khí sắc, ngôn ngữ hay tư duy phi tán, tự cao ). → các rối loạn cảm xúc lưỡng cực. * Nếu khí sắc trầm chiếm ưu thế trong bệnh cảnh → bệnh trầm cảm. 59 2. Nhận định tình trạng bệnh nhân rối loạn tâm tâm thần mãn Bệnh nhân có thể biểu hiện: - Khó khăn trong suy nghĩ và tập trung chú ý. - Nghe thấy các tiếng nói bất thường. - Có những điều tin kỳ lạ (ví dụ: có những lực lượng siêu nhiên, bị theo dõi, truy hại). - Các triệu chứng cơ thể đặc biệt (ví dụ: có các động vật hay đồ vật bất thường bên trong cơ thể mình). - Các vấn đề về cảm xúc hành vi bất thường, rút lui, cô lập khỏi xã hội. - Có thể có các rắc rối trong điều hành công việc hay nghiên cứu. - Giảm động lực hoặc giảm các mối quan tâm thích thú, lơ là chăm sóc bản thân. - Các rối loạn tư duy (biểu hiện bằng ngôn ngữ kỳ lạ hoặc rời rạc không liên quan). - Gia đình có thể đưa bệnh nhân đi khám bệnh vì các biểu hiện bàng quan, cô lập, tách biệt với mọi người, lười vệ sinh cá nhân hoặc có cá hành vi kỳ dị.  Các giai đoạn có tính chất chu kỳ biểu hiện: - Kích động hoặc bồn chồn bất an. - Hành vi kỳ lạ. - Các ảo giác (các tri giác sai lầm hay tưởng tượng, ví dụ: nghe thấy cả tiếng nói mà người khác không nghe thấy). - Các hoang tưởng (các điều tin chắc chắn và hoàn toàn sai lầm, ví dụ: bệnh nhân cho rằng mình có dòng dõi hoàng gia, đang nhận được cá thông điệp từ T.V, đang bị theo dõi hoặc truy hại). 3. Các hướng dẫn quản lý bệnh nhân Thông tin cơ bản cho bệnh nhân và gia đình bệnh nhân: - Kích động và các hành vi kỳ dị là các triệu chứng của bệnh tâm thần. - Các giai đoạn cấp thường có tiên lượng tốt, song tiến triển lâu dài của bệnh thì khó có thể tiên lượng trước được từ giai đoạn cấp. - Các triệu chứng có thể luôn biến động. Có các triệu chứng báo trước và các triệu chứng sớm khi tái phát. - Thuốc men là thành tố cơ bản trong trị liệu để làm giảm các triệu chứng hiện tại và các dự phòng tái phát. - Việc điều trị có thể cần phải tiếp tục vài tháng sau khi đã hết các triệu chứng. - Trợ giúp của gia đình đóng vai trò cơ bản để bệnh nhân tuân thủ điều trị và tái phục hồi chức năng một cách có hiệu quả. - Các tổ chức cộng đồng có thể là nguồn trợ giúp quý báu cho bệnh nhân và gia đình họ. 60 Tư vấn cho thân nhân và chăm sóc bệnh nhân tâm thần 4. Chế độ chăm sóc và tư vấn cho bệnh nhân và gia đình bệnh nhân - Bệnh nhân loạn thần cần được theo dõi giấc ngủ, số giờ ngủ được trong ngày, khi ngủ có ngủ mê, có thức giấc giữa đêm không?... Do người bệnh thường bị hoang tưởng, ảo giác, kích động, không tự chăm sóc được bản thân nên gia đình phải hết sức chú ý. - Điều dưỡng hướng dẫn người nhà khi chăm sóc bệnh nhân cần lưu ý những vấn đề sau có thể xảy ra cho người bệnh: Các triệu chứng bệnh như hoang tưởng (có những ý tưởng sai, không đúng với thực tế), ảo giác (cảm thấy những sự việc không hề có trong hiện thực) có thuyên giảm hay không? Có xuất hiện thêm các ý nghĩ kỳ dị (không thể có được trong thực tế) không? Có dễ kích động hay không? Bệnh nhân đã nhận thức được bệnh của mình hay chưa? Có hợp tác điều trị không? Cần phát hiện ý tưởng và hành vi tự sát (nhất là ở những bệnh nhân trầm cảm nặng, hoặc đã có hành vi tự sát trong tiền sử). Ngoài ra, cần theo dõi các triệu chứng khác như thái độ với người thân, với bệnh nhân khác, sự quan tâm chăm sóc vệ sinh cá nhân... - Giảm thiểu các căng thẳng và sự kích thích đối với bệnh nhân: Không tranh luận với các suy nghĩ loạn thần của bệnh nhân (Ví dụ: bạn có thể không đồng ý với các điều tin của bệnh nhân, song không được cố tranh cãi là bệnh nhân đã sai). Tránh đối đầu hay chỉ trích bệnh nhân trừ khi đó là cần thiết để phòng tránh các hành vi gây thương tổn hay gây rối. - Đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và người chăm sóc họ Gia đình hoặc bạn bè cần phải luôn ở bên bệnh nhân. Đảm bảo các nhu cầu cơ bản của bệnh nhân (Ví dụ: thức ăn, nước uống ) Chú ý tránh các thương tổn cho bệnh nhân. 61 - Hầu hết các bệnh nhân loạn thần đều có một mức độ rối loạn nhất định về ăn uống. Trong mọi trường hợp, phải cho họ ăn đủ chất và lượng. Nên chọn những thức ăn có nhiều đạm, đường, rau (thành phần này cần nhiều vì các thuốc an thần kinh cũng có thể gây táo bón), bổ sung các vitamin (bằng ăn hoa quả tươi), uống nhiều nước. Nếu bệnh nhân có tăng huyết áp, tiểu đường... kèm theo, phải có chế độ ăn dành riêng cho từng bệnh do bác sĩ dinh dưỡng chỉ định. - Các trường hợp kích động gây nguy hiểm cho bệnh nhân, người nhà hay cộng đồng cần phải đưa vào viện và theo dõi chặt chẽ ở một cơ sở an toàn. - Người nhà phải luôn có thái độ tôn trọng, giúp đỡ, không phân biệt đối xử đối với bệnh nhân, lắng nghe ý kiến, thực hiện các yêu cầu, nguyện vọng của họ trong điều kiện cho phép. Khi từ chối, nên giải thích cho người bệnh hiểu. - Phải tuân thủ các chỉ định của nhân viên y tế, không tự ý cho người bệnh dùng thuốc và kịp thời báo cáo những biểu hiện bất thường cả về cơ thể và tâm thần. - Khuyến khích bệnh nhân bắt đầu lại các hoạt động thường ngày sau khi đã cải thiện được các triệu chứng. 5. Chăm sóc về chế độ thuốc men - Các thuốc chống loạn thần sẽ làm giảm các triệu chứng loạn thần. Liều lượng thuốc nên là liều thấp nhất có thể được mà vẫn có hiệu quả điều trị, mặc dù một số bệnh nhân có thể cần liều cao hơn. - Các thuốc chống lo âu cũng có thể được sử dụng phối hợp với các thuốc an thần kinh để điều trị các cơn kích động cấp diễn. - Phải giải thích cho bệnh nhân biết rằng việc dùng thuốc liên tục sẽ giảm được nguy cơ tái phát. - Cần tiếp tục điều trị bằng các thuốc chống loạn thần ít nhất 3 tháng sau cơn loạn thần đầu tiên và cần dùng lâu dài hơn sau các cơn tiếp theo. - Trường hợp bệnh nhân không chịu uống thuốc như y lệnh của bác sĩ, có thể tiêm các thuốc chống loạn thần có thời gian bán hủy dài để đảm bảo việc duy trì liên tục và giảm nguy cơ tái phát. - Thông báo cho bệnh nhân biết các tác dụng phụ có thể xảy ra. Các tác dụng phụ vận động thường gặp là: Loạn trương lực hay co thắt xoắn vặn cơ cấp. Các biểu hiện này có thể điều trị được bằng tiêm Benzodiazepine hoặc dùng thuốc chống parkinson. Bồn chồn bất an, vận động không ngừng nghỉ, các triệu chứng này có thể điều trị được bằng giảm liều hoặc dùng thuốc chẹn β. Các triệu chứng giống Parkinson (run, mất vận động) có thể điều trị bằng uống thuốc chống Parkinson (Ví dụ: Biperiden 1 mg 3 lần trong một ngày).  Khám chuyên khoa - Nếu có thể cân nhắc khám chuyên khoa cho tất cả các trường hợp mới có rối loạn các rối loạn loạn thần. 62 - Trầm cảm hoặc hưng cảm có các triệu chứng loạn thần có thể cần một phương thức điều trị khác. Cân nhắc khám chuyên khoa để chẩn đoán rõ ràng và đảm bảo một trị liệu đúng đắn nhất. - Khám chuyên khoa với các dịch vụ cộng đồng thích hợp có thể làm giảm bớt gánh nặng cho các gia đình và tăng cường khả năng tái phục hồi. - Cần xem xét khám chuyên khoa với các trường hợp có các tác dụng phụ vận động nặng.  Lưu ý - Nếu các triệu chứng trầm cảm nổi bật trong bệnh cảnh (khí sắc trầm, buồn, bi quan, cảm giác có tội ). - Nếu các triệu chứng hưng cảm chiếm ưu thế trong bệnh cảnh (kích thích, tăng sắc, tự cao). - Nhiễm độc mạn tính hoặc trạng thái cai rượu, cai các chất khác (chất kích thích, chất gây ảo giác) có thể gây ra các triệu chứng loạn thần. LƯỢNG GIÁ BÀI HỌC I. Phần câu trả lời đúng sai: Đánh dấu A cho câu đúng– B cho câu sai 1. Rối loạn tâm thần là loạn năng trong khả năng tư duy và xử lý thông tin. A. Đúng. B. Sai. 2. Một đặc điểm quan trọng của trạng thái loạn tâm thần là bệnh nhân có thể xếp loại ưu tiên các kích thích. A. Đúng. B. Sai. 3. Bệnh nhân rối loạn tâm thần có biểu hiện hoang tưởng là có các ý tưởng sai lầm mà những người khác với họ cũng có suy nghĩ như vậy. A. Đúng. B. Sai. 4. Do người bệnh rối loạn tâm thần thường bị hoang tưởng, ảo giác, kích động nên gia đình phải hết sức chú ý chăm sóc. A. Đúng. B. Sai 5. Thuốc men là thành tố cơ bản trong trị liệu để làm giảm các triệu chứng hiện tại và dự phòng tái phát bệnh rối loạn tâm thần. A. Đúng. B. Sai. II. Phần chọn câu đúng nhất : Khoanh tròn vào đầu câu chọn 6. Trường hợp bệnh nhân rối loạn tâm thần có kích động gây nguy hiểm cho bệnh nhân, người nhà hay cộng đồng cần phải. A. Cách ly ở phòng riêng. 63 B. Cho dùng thuốc an thần. C. Đưa ngay vào bệnh viện. D. Theo dõi chặt chẽ ở một cơ sở an toàn. 7. Điều dưỡng cần giải thích cho bệnh nhân rối loạn tâm thần biết rằng việc dùng thuốc liên tục sẽ đạt mục đích. A. Giúp bệnh chóng hồi phục. B. Mau chóng ổn định tâm thần. C. Giảm được nguy cơ tái phát. D. Tránh nguy cơ kháng thuốc. 8. Sau cơn loạn thần đầu tiên ở bệnh nhân rối loạn tâm thần, cần tiếp tục điều trị bằng các thuốc chống loạn thần. A. Ít nhất 1 tháng. B. Ít nhất 2 tháng. C. Ít nhất 3 tháng. D. Ít nhất 4 tháng. 9. Hầu hết các bệnh nhân rối loạn tâm thần đều có một mức độ rối loạn nhất định về vấn đề. A. Huyết áp. B. Ý tưởng. C. Hành vi. D. Ăn uống. 10.Bệnh nhân rối loạn tâm thần sau khi đã cải thiện được các triệu chứng, cần khuyến khích bệnh nhân. A. Tiếp tục sử dụng thuốc đều đặn. B. Tăng cường dinh dưỡng. C. Hạn chế các chất kích thích. D. Bắt đầu lại các hoạt động thường ngày. ĐÁP ÁN 1.A 2.B 3.B 4.A 5.A 6.C 7.C 8.C 9.C 10.D 64 CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TÂM THẦN TẠI CỘNG ĐỒNG MỤC TIÊU HỌC TẬP 1. Trình bày được tầm quan trọng của công tác chăm sóc người bệnh tâm thần tại cộng đồng. 2. Mô tả được về dịch tể học và những bệnh lý tâm thần thường gặp tại cộng đồng. 3. Thực hiện được nhiệm vụ, tổ chức điều trị, phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần. 4. Giáo dục, hướng dẫn gia đình người bệnh tâm thần và cộng đồng tham gia chăm sóc người bệnh tâm thần giúp học mau hồi phục. NỘI DUNG 1. Tầm quan trọng của công tác chăm sóc người bệnh tâm thần tại cộng đồng - Việc điều trị bệnh tâm thần, đặc biệt là những bệnh tâm thần tiến triển mạn tính tại các cơ sở điều trị nội trú chỉ là một giải pháp điều trị nhất thời của thời kỳ bệnh tiến triển cấp tính, nó chỉ chiếm một thời gian không đáng kể trong quá trình điều trị người bệnh. - Người bệnh được điều trị và phục hồi chức năng tâm lý, xã hội chủ yếu là tại cộng đồng. - Nếu tại cộng đồng chỉ biết sử dụng thuốc cho bệnh nhân uống đều đặn hàng ngày, vẫn chưa đủ bởi vì mục tiêu của chúng ta là điều trị bệnh và giúp cho người bệnh hòa nhập cộng đồng. - Để đạt được mục tiêu trên, cần phối hợp nhiều liệu pháp điều trị, phối hợp nhiều tổ chức trong xã hội, phối hợp cùng với gia đình và đặc biệt là sự hợp tác của người bệnh trong suốt quá trình điều trị, mới có thể đạt được mục tiêu đề ra. 2. Dịch tể học bệnh tâm thần Với tốc độ phát triển nhanh chóng của nền khoa học và công nghệ trên thế giới. Với tình trạng đô thị hóa ngày càng cao, với nhịp độ làm việc ngày một khẩn trương, con người sử dụng công cụ lao động ngày một tinh vi. Cùng với tốc độ phát triển của xã hội thì bệnh tâm thần cũng phát triển và đa dạng hơn, phức tạp hơn. Với số liệu điều tra gần đây cho ta thấy bệnh tâm thần ở các nước phát triển và đang phát triển có tỷ lệ khá cao: - Ở Mỹ có 30% dân số có rối loạn tâm thần (Kessler 1995), 20% dân số Úc có ít nhất 1 lần rối loạn tâm thần trong đời (Rob Moodie 1998) v.v. - Ở nước ta trong hơn 300 rối loạn tâm thần và hành vi theo bảng phân loại bệnh quốc tế lần thứ 10 (ICD10). Có 10 rối loạn tâm thần thường gặp chiếm tỷ lệ 14,19% (Thái nguyên), theo điều tra dịch tể tiến hành vào tháng 4/2002 tỷ lệ này ở Thừa Thiên Huế là 11,84%. Những nước đang phát triển như nước ta, nề kinh tế còn nhiều khó khăn, cơ sở vật chất còn thiếu thốn nhiều, nhìn chung chưa đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng chữa bệnh và phòng bệnh tích cực. Trong nhân 65 dân vấn đề tâm lý xã hội như nghiện rượu, nghiện ma túy, rối loạn hành vi ở thanh thiếu niên có xu hướng ngày càng tăng nên công tác quản lý và điều trị còn gặp nhiều khó khăn. Sự mặc cảm của bệnh nhân tâm thần trong nhân dân còn phổ biến. Do đó, cần phải được tuyên truyền, giáo dục cho mọi người hiểu biết đúng đắn về bệnh tâm thần và có trách nhiệm quản lý, giúp đỡ người bệnh tâm thần tái hòa nhập vào cộng đồng. 3. Một số bệnh tâm thần thường gặp tại cộng đồng - Bệnh tâm thần phân liệt chiếm tỷ lệ trong khoảng 0.3 - 0.8%. - Động kinh tâm thần, chiếm tỷ lệ trong khoảng 0.3 - 0.5%. - Chậm phát triển trí tuệ, chiếm tỷ lệ trong khoảng 0.4 - 0.5%. - Loạn thần tuổi già, chiếm tỷ lệ khoảng 0.6%. - Rối loạn lo âu và rối loạn tâm căn có liên quan đến stress, chiếm tỷ lệ khoảng 3.15 - 5.48%. - Rối loạn hành vi trẻ em và thanh thiếu niên, chiếm tỷ lệ khoảng 0.15 - 0.2%. - Trầm cảm, chiếm tỷ lệ khoảng 2.5%. - Nghiện rượu, lạm dụng rượu, chiếm tỷ lệ khoảng 4 - 4.5%. - Rối loạn tâm thần sau chấn thương, chiếm tỷ lệ khoảng 0.89%. - Nghiện ma túy, chiếm tỷ lệ trong khoảng 0.22 - 1.28%. 4. Nhiệm vụ của các thành viên trong cộng đồng 4.1 Đối với các bộ y tế cơ sở tại cộng đồng 41.1 Thái độ tiếp xúc  Những điều nên làm - Đối xử với bệnh nhân tâm thần như những người bình thường. - Khi tiếp xúc nên tạo không khí thân mật. - Nên lắng nghe ý kiến trình bày của bệnh nhân. - Nhân viên y tế cần phải biết bệnh nhân tâm thần họ còn nhận thức được thái độ của họ và có tình cảm, sở thích riêng, chúng ta nên tôn trọng họ.  Những điều không nên làm - Sợ, ghê tởm, khinh bỉ bệnh nhân nên không muốn tiếp xúc. - Tức giận, ruồng bỏ họ vì sợ bệnh nhân làm phiền mình. - Lấy bệnh nhân làm trò đùa, diễu cợt bệnh nhân. - Không tin vào những điều bệnh nhân nói. 4.1.2 Nhiệm vụ của cán bộ y tế tại cộng đồng Xác định được số người mắc bệnh tâm thần trong địa bàn mà cán bộ y tế quản lý. Thông qua điều tra, thăm khám hoặc tiếp nhận từ tuyến trên chuyển về, lập hồ sơ quản lý điều trị ngoại trú.  Sơ cứu ban đầu người mắc bệnh tâm thần Trường hợp kích động, có ý tưởng hay hành vi toan tự sát, căng trương lực không chịu ăn uống... Nhân viên y tế cần yêu cầu sự giúp đỡ của người thân bệnh nhân, khống chế xử trí ban đầu và chuyển bệnh nhân lên tuyến chuyên khoa điều trị.  Chuyển bệnh nhân đến cơ sở điều trị 66 Sau khi đã xác định bệnh nhân tâm thần, sơ cứu cần thiết, cán bộ y tế nên chuyển bệnh nhân đến phòng khám càng sớm càng tốt. Nếu có điều kiện thì nên cùng gia đình bệnh nhân và bệnh nhân đến phòng khám chuyên khoa. Những trường hợp nên khuyên gia đình bệnh nhân đến khám chuyên khoa như: kích động dữ dội, rối loạn hành vi nặng, trầm cảm có hành vi tự sát, căng trương lực ...  Theo dõi kiểm tra điều trị ngoại trú - Kiểm tra việc uống thuốc theo y lệnh, uống hết thuốc hay tự ý giảm hoặc tăng liều thuốc. - Theo dõi tiến triển bệnh như thế nào. - Kiểm tra bệnh nhân có biểu hiện tác dụng phụ của thuốc an thần kinh hay không? - Bệnh nhân bắt đầu làm việc, tiếp xúc, sinh hoạt trong gia đình, xã hội từ lúc nào? - Bệnh nhân có thường xuyên đến bác sỹ khám bệnh hay không ?  Giáo dục sức khỏe tâm thần - Tư vấn cho tất cả các thành viên trong gia đình về nguyên nhân, cách điều trị, dự phòng và tái thích ứng xã hội đối với bệnh nhân tâm thần là rất cần thiết. - Nói cho họ biết về các thông tin bệnh tâm thần, những vấn đề vượt quá sự hiểu biết của nhân viên y tế thì cần hỏi thêm ý kiến từ bác sỹ chuyên khoa. - Cán bộ y tế có thể gợi ý cho gia đình biết những tác dụng không mong muốn của thuốc an thần kinh để khi có thể xảy ra gia đình không hốt hoảng. - Giáo dục bệnh nhân và gia đình tuân thủ điều trị. - Đối với những bệnh nhân điều trị có kết quả, nó là cơ sở cho cán bộ y tế tuyên truyền giáo dục cộng đồng tốt nhất. 4.2 Đối với cộng đồng xã hội và gia đình Đặc điểm bệnh nhân tâm thần có khuynh hướng xa lánh dần xã hội, mất dần thói quen nghề nghiệp, tự ti mặc cảm, bởi vậy cộng đồng xã hội và gia đình cần phải giúp đỡ họ thoát khỏi tình trạng trên. 4.2.1 Đối với cộng đồng xã hội - Cần hiểu biết về bệnh tâm thần và tích cực tham gia vào việc chữa bệnh và phục hồi chức năng cho bệnh nhân. - Tạo điều kiện xây dựng cơ sở y tế, trang thiết bị, thuốc chữa bệnh, chế độ chăm sóc cả vật chất lẫn tinh thần cho bệnh nhân. - Phục hồi chức năng giao tiếp, tạo điều kiện cho bệnh nhân vui chơi giải trí như mọi người. - Tôn trọng và lắng nghe ý kiến của bệnh nhân không nên tranh luận. Giúp đỡ họ khi họ gặp khó khăn. - Phục hồi chức năng lao động, tạo cho bệnh nhân có việc làm phù hợp với khả năng của họ. Mục tiêu là làm sao người bệnh cảm thấy mình vẫn là người có ích, không đặt cao chất lượng và năng suất lao động đối với bệnh nhân. 4.2.2 Đối với gia đình - Gia đình cần có thái độ xem bệnh nhân như những thành viên khác, không phân biệt đối xử. 67 - Gia đình cần chấp nhận những hành vi kỳ dị của người bệnh, cần tỏ rõ tình thương đối với bệnh nhân, làm như vậy người bệnh mới có cảm giác mình được đảm bảo yêu thương. - Khuyến khích bệnh nhân làm một số công việc trong gia đình, hoặc tạo cho họ có việc làm mới phù hợp với khả năng của bệnh nhân. Không để cho bệnh nhân ngồi không. - Cần kiên trì giúp đỡ bệnh nhân, không bi quan chán nản. - Không nên cưỡng ép, giận dữ, nên dịu dàng hướng dẫn bệnh nhân trong xử sự giao tiếp. - Không nên phê bình ngay khi bệnh nhân sai trái, tránh tranh cãi, trừng phạt mà nên dịu dàng khuyên bảo từ từ. - Nếu bệnh nhân sa sút không tự phục vụ bản thân được thì gia đình nên đôn đốc, giúp đỡ bệnh nhân trong những công việc: ăn uống, vệ sinh cá nhân, mặc quần áo đi lại trong làng, ngoài phố, uống thuốc theo y lệnh. - Định kỳ đến bác sỹ khám bệnh, điều chỉnh liều thuốc cho phù hợp tình trạng bệnh lý của người bệnh. 5. Đánh giá kết quả điều trị và chăm sóc Để giúp cán bộ y tế và gia đình người bệnh đánh giá việc làm của mình trong công tác phục hồi chức năng cho bệnh nhân tâm thần tại cộng đồng. Nhân viên y tế hãy trả lời những câu hỏi sau đây: - Người bệnh có sống tại nhà với bạn hay không ? - Bệnh nhân có uống thuốc đều hay không? - Bệnh nhân có định kì đến gặp bác sỹ khám bệnh hay không ? - Bệnh nhân có chuyện trò với gia đình hay không ? - Bệnh nhân có ăn cơm cùng gia đình không ? - Bệnh nhân có giữ vệ sinh sạch sẽ gọn gàng hay không ? - Bệnh nhân có tham gia làm việc cùng gia đình hay cùng xã hội không ? - Bệnh nhân có chuyện trò giao tiếp với mọi người ? Nếu những câu hỏi trên đều được trả lời có thì nhân viên y tế đã làm tốt công việc của mình tại cộng đồng. Nếu nhiều câu hỏi trên được trả lời không thì coi như cần phải cố gắng hơn hoặc cần có sự giúp đỡ của các bác sỹ chuyên khoa. 6. Phương hướng quản lý và chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng - Xây dựng và củng cố mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần từ Trung ương đến các địa phương. - Đào tạo cán bộ, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, phat hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh tâm thần. - Tuyên truyền giáo dục về sức khỏe tâm thần cho mọi thành viên trong cộng đồng hiểu biết đúng đắn hơn về các bệnh tâm thần, biết cách chăm sóc, nuôi dưỡng và cho bệnh nhân tâm thần uống thuốc tại nhà. - Hướng dẫn cho gia đình bệnh nhân và cán bộ y tế cơ sở biết cách hướng dẫn bệnh nhân vui chơi, hoạt động, lao động tái thích ứng, phát hiện kịp thời những nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần để báo cáo cho bác sĩ xử trí kịp thời. 68 - Các trạm tâm thần cơ sở tổ chức khám định kỳ một tháng một lần cho bệnh nhân tâm thần, có hồ sơ theo dõi quản lý bệnh nhân tâm thần chi tiết, đầy đủ và khoa học. - Vận động chính quyền các cấp, các tổ chức nhân đạo giải quyết việc làm thích hợp cho bệnh nhân tâm thần, tổ chức cho họ vui chơi, giải trí, tái hòa nhập vào cộng đồng. - Điều trị tích cực cho những bệnh nhân tâm thần cấp tính ở các bệnh viện tâm thần, sau đó cho họ trở về với gia đình. Khi bệnh nhân ra viện cần có những biện pháp cụ thể để điều trị, quản lý, phục hồi chức năng tâm lý xã hội cho bệnh nhân tâm thần tại cộng đồng, nơi họ trở về sinh sống. LƯỢNG GIÁ BÀI HỌC I. Phần câu trả lời đúng sai: Đánh dấu A cho câu đúng– B cho câu sai 1. Tại cộng đồng, bệnh tâm thần phân liệt chiếm tỷ lệ trong khoảng 0.3 - 0.5 %. A. Đúng. B. Sai. 2. Tại cộng đồng, bệnh rối loạn lo âu và rối loạn tâm căn có liên quan đến stress, chiếm tỷ lệ trong khoảng 3.15 - 6.48 %. A. Đúng. B. Sai. 3. Sau khi đã xác định bệnh nhân tâm thần, sơ cứu cần thiết, cán bộ y tế nên chuyển bệnh nhân đến phòng khám càng sớm càng tốt. A. Đúng. B. Sai. 4. Đối với những bệnh nhân tâm thần điều trị có kết quả, nó là cơ sở cho cán bộ y tế tuyên truyền giáo dục cộng đồng tốt nhất. A. Đúng. B. Sai 5. Người bệnh tâm thần được điều trị và phục hồi chức năng tâm lý, xã hội chủ yếu là tại bệnh viện. A. Đúng. B. Sai. II. Phần chọn câu đúng nhất : Khoanh tròn vào đầu câu chọn 6. Nội dung tuyên truyền giáo dục về sức khỏe tâm thần quan trọng nhất cho mọi thành viên trong cộng đồng là. A. Biết cách chăm sóc người bệnh tâm thần. B. Biết cách nuôi dưỡng người bệnh tâm thần. C. Cho bệnh nhân tâm thần uống thuốc tại nhà. D. Hiểu biết đúng đắn hơn về bệnh tâm thần. 7. Các trạm tâm thần cơ sở tại địa phương, nên tổ chức khám định kỳ cho bệnh nhân tâm thần. A. 1 tháng một lần. 69 B. 2 tháng một lần. C. 3 tháng một lần. D. 6 tháng một lần. 8. Sự mặc cảm của bệnh nhân tâm thần trong nhân dân còn phổ biến, do đó cần phải tuyên truyền, giáo dục cho mọi người. A. Có trách nhiệm quản lý người bệnh tâm thần. B. Có trách nhiệm giúp đỡ người bệnh tâm thần. C. Hiểu biết đúng đắn về bệnh tâm thần. D. Giúp người bệnh tâm thần tái hòa nhập vào cộng đồng. 9. Mục đích của việc tái khám định kỳ cho người bệnh tâm thần là. A. Việc điều trị được liên tục. B. Theo dõi được diễn tiến của bệnh. C. Điều chỉnh liều thuốc cho phù hợp. D. Điều chỉnh liều thuốc cho phù hợp tình trạng bệnh. 10. Nhiệm vụ của cán bộ y tế trong chăm sóc người bệnh tâm thần tại cộng đồng là. A. Tiếp nhận bệnh từ tuyến trên chuyển về. B. Thăm khám người mắc bệnh tâm thần. C. Xác định được số người mắc bệnh tâm thần. D. Lập hồ sơ quản lý điều trị ngoại trú. ĐÁP ÁN 1.B 2.B 3.A 4.A 5.B 6.D 7.A 8.C 9.D 10.C 70 QUẢN LÝ-THEO DÕI-HỖ TRỢ NGƯỜI BỆNH TÂM THẦN MỤC TIÊU HỌC TẬP 1. Trình bày được cách theo dõi và quản lý người bệnh tâm thần tại khoa điều trị ở bệnh viện và ở cộng đồng 2. Mô tả được trách nhiệm của gia đình và cộng đồng đối với người bệnh tâm thần. 3. Hỗ trợ, phục hồi chức năng tâm lý xã hội, tái hoà nhập cộng đồng, phục hồi chức năng lao động nghề nghiệp cho người bệnh tâm thần. 4. Tuyên truyền giáo dục toàn dân

Các file đính kèm theo tài liệu này: